Gözlük Reçetesi Nasıl Okunur? SPH, CYL, AX, ADD ve PD Ne Demek?

Gözlük reçetesi nasıl okunur sorusunun kısa cevabı şudur: reçete, her göz için ayrı bir satırda camın gücünü ve yönünü gösteren birkaç kısaltmadan oluşur. En sık görülenler SPH, CYL, AX, ADD ve PD kısaltmalarıdır. Bu kısaltmaları tanımak reçetenizi anlamanızı sağlar; değerleri yorumlamak göz hekiminin, reçeteye uygun camı hazırlamak ise optisyenin işidir.

Gözlük reçetesi nasıl okunur?

Gözlük reçetesi satır satır okunur: önce değerlerin hangi göze ait olduğuna, sonra sırasıyla SPH, CYL, AX ve varsa ADD sütunlarına bakılır. Reçetelerin düzeni kurumdan kuruma değişebilir, ama alanların anlamı aynıdır. Basılı formlarda sütun başlıkları hazırdır; el yazısı reçetelerde değerler çoğu zaman aynı sırayla yazılır. Okuma sırası şöyledir:

1. Satırın hangi göze ait olduğunu bulun: Sağ (OD) ya da Sol (OS).
2. SPH sütunundaki değerin işaretine ve sayısına bakın.
3. CYL sütunu doluysa yanındaki AX değeriyle birlikte okuyun.
4. ADD alanı varsa yakın için eklenen gücü gösterir.
5. PD yazıyorsa bu değer numara değil, milimetre cinsinden bir mesafedir.

Kısaltmaların tamamı tek tabloda şöyle özetlenir:

Örnek bir gözlük reçetesi

Aşağıdaki tablo, kısaltmaların reçete üzerinde nasıl durduğunu gösteren örnek bir reçetedir. Değerler yalnız anlatım için seçilmiştir, gerçek bir kişiye ait değildir.

Örnek PD: 63 mm

Bu örnek reçete şöyle okunur:

1. Sağ gözde SPH -2,00 yazıyor. Eksi işaret, bu gözde miyop düzeltmesi yapıldığını gösterir.
2. Sağ gözde CYL -0,75 ve AX 180 yazıyor. Bu, 0,75 dioptrilik astigmat düzeltmesinin 180 derece aksına yerleştirileceği anlamına gelir.
3. Sol gözün değerleri sağdan farklıdır: SPH -1,50, CYL -0,50, AX 10. İki gözün değerlerinin birbirinden farklı olması sık görülen bir durumdur.
4. ADD +1,50, yakın görüş için uzak değerine eklenen güçtür ve bu örnekte iki göz için aynıdır.
5. PD 63 mm, iki göz bebeği arasındaki mesafeyi belirtir.

Gerçek reçeteniz bu örnekten daha kısa olabilir: yalnız SPH değeri yazan, CYL, AX ve ADD alanları boş kalan reçeteler de vardır.

Sağ ve sol göz: OD, OS ve OU ne demek?

OD sağ gözü, OS sol gözü, OU ise iki gözü birlikte ifade eder. Bu kısaltmalar Latince kökenlidir ve basılı reçete formlarında ya da yurt dışında yazılmış reçetelerde karşınıza çıkabilir. Türkiye'de reçetelerde çoğunlukla "Sağ" ve "Sol" yazar.

Sağ ve sol, reçeteye bakan kişinin değil, gözlüğü takacak kişinin sağı ve soludur. İki göz için yazılan değerler birbirinden farklı olabilir; bu yüzden satırları karıştırmamak önemlidir.

SPH (sferik) değeri ne anlama gelir?

SPH, camın sferik gücünü gösteren değerdir: eksi işaretli değer miyopu, artı işaretli değer hipermetropu düzeltir. Miyop uzağı, hipermetrop ise çoğunlukla yakını net görmekte zorlanma olarak bilinir.

SPH değeri dioptri (D) birimiyle ve 0,25 adımlarla yazılır: 0,25, 0,50, 0,75, 1,00 diye ilerler. Sayı sıfırdan uzaklaştıkça camın gücü artar. Burada en dikkat edilecek nokta işarettir: aynı sayının artılısı ile eksilisi birbirinin tersi iki ayrı camdır.

CYL ve AX: astigmat değerleri nasıl okunur?

CYL astigmat düzeltmesinin gücünü, AX ya da AKS ise bu düzeltmenin camdaki yönünü gösterir. Astigmatta göz ışığı her yönde aynı güçte kırmaz; silindirik cam bu farkı yalnız belirli bir yönde düzeltir. Bu yüzden iki değer her zaman birlikte okunur.

• CYL dioptri birimiyle, 0,25 adımlarla yazılır.
• AX derece cinsindendir ve 0 ile 180 arasında bir sayıdır.
• AX bir güç değildir. Aks değerinin büyük olması astigmatın fazla olduğu anlamına gelmez, yalnız yönü belirtir.
• CYL sütunu boşsa o göz için silindirik düzeltme yazılmamıştır; aks değeri de bulunmaz.

Silindir değeri eksi ya da artı işaretle yazılabilir. Aynı düzeltme iki farklı yazım biçimiyle ifade edilebildiği için silindirin işaretini kendi başınıza yorumlamayın; anlamını reçeteyi yazan hekim açıklar.

ADD (ilave) nedir, hangi camlarda kullanılır?

ADD, yakın görüş için uzak değerine eklenen güçtür ve presbiyopi durumunda yazılır. Presbiyopi, yaşla birlikte gözün yakına odaklanmasının zorlaşmasıdır. ADD değeri artı işaretlidir ve çoğunlukla iki göz için aynı yazılır.

ADD, progresif camlarda ve bifokal camlarda kullanılır. Progresif camda güç yukarıdan aşağı kademesiz değişir; bifokal camda ise uzak ve yakın bölge görünür bir çizgiyle ayrılır. Bazı reçetelerde ADD ayrı bir alan olarak yer alır, bazılarında ise "Uzak" ve "Yakın" diye iki ayrı satır bulunur. Yakın satırı, yakın gözlüğü için yazılan değerleri gösterir. Reçetenizde yalnız uzak değeri varsa ADD alanı boş kalır.

PD (pupilla mesafesi) ne işe yarar?

PD, iki göz bebeği arasındaki mesafenin milimetre cinsinden ölçüsüdür ve camın çerçeveye doğru merkezlenmesi için kullanılır. Bir göz numarası değildir; camın optik merkezinin göz bebeğinizin karşısına gelmesini sağlayan bir montaj ölçüsüdür. Dioptri değerleri artı ya da eksi işaretiyle yazılır, PD ise işaretsiz bir uzunluk ölçüsüdür.

PD tek bir sayı olarak ya da sağ ve sol göz için ayrı ayrı iki sayı olarak yazılabilir. Her reçetede yer almayabilir. Progresif camlarda merkezleme özellikle belirleyicidir, çünkü uzak, ara ve yakın bölgelerin doğru yere gelmesi buna bağlıdır.

Reçetede başka hangi alanlar bulunur?

Bazı reçetelerde SPH, CYL, AX, ADD ve PD dışında prizma değeri ile "Uzak" ve "Yakın" satırları da bulunur.

Bu alanların hepsi her reçetede yer almaz. Sizin reçetenizde boş kalan bir alan, o düzeltmenin sizin için yazılmadığını gösterir.

Gözlük reçetesi ile kontakt lens reçetesi aynı mı?

Hayır, gözlük reçetesi ile kontakt lens reçetesi aynı değildir. Gözlük camı gözün önünde belirli bir mesafede durur, kontakt lens ise doğrudan gözün yüzeyine oturur. Bu nedenle kontakt lens reçetesinde temel eğri (BC) ve çap (DIA) gibi gözlük reçetesinde bulunmayan ek değerler yer alır.

Türkiye'de kontakt lens göz hekimi reçetesiyle verilir; lensin seçimi ve uygulaması hekimin işidir. Gözlük reçetenizdeki değerleri kontakt lense kendiniz uyarlamayın. Lens kullanıyorsanız günlük bakım için kontakt lens hijyeni yazısındaki temel kurallar yol gösterir.

Reçete okurken en sık karıştırılanlar nelerdir?

Reçete okurken en sık karıştırılanlar artı ve eksi işaretleri, aks değeri ile sağ ve sol göz satırlarıdır. Aşağıdaki noktalar bu karışıklıkları giderir:

1. İşaret sayının parçasıdır. +1,50 ile -1,50 aynı değer değildir; biri hipermetrop, diğeri miyop düzeltmesidir.
2. Aks bir numara değildir. AX sütunundaki 90 ya da 180 gibi sayılar derecedir, camın gücünü göstermez.
3. Sağ ve sol sizin sağınız ve solunuzdur. Reçeteye karşıdan bakan kişiye göre değil, gözlüğü takan kişiye göre yazılır.
4. Okunmayan rakam tahmin edilmez. Değerler 0,25 adımlarla ilerlediği için küçük bir okuma hatası farklı bir cam demektir.
5. Numara ile kaplama ayrı konulardır. Reçetedeki değerler camın gücünü tarif eder; antirefle gibi özellikler için gözlük camı kaplamaları yazısına bakabilirsiniz.
6. Reçete zamana bağlıdır. Göz numarası zamanla değişebilir; elinizdeki reçete eskiyse hekiminize danışın.

Türkiye'de gözlük reçetesini kim yazar?

Türkiye'de gözlük reçetesini göz hastalıkları uzmanı yazar. Optisyen göz muayenesi yapmaz ve numara belirlemez; hekimin yazdığı reçetedeki değerlere göre numaralı camı hazırlar. Numaralı cam reçeteyle verilir. Reçetenizdeki bir değeri anlamadıysanız ya da görmenizde bir değişiklik fark ettiyseniz başvuracağınız kişi göz hekimidir.

Antalya, Belek ya da Kadriye'ye tatile geliyorsanız reçetenizin fotoğrafını telefonunuzda taşımak işinizi kolaylaştırır: gözlüğünüz kırılır ya da kaybolursa değerleriniz elinizin altında olur. Bu konunun ayrıntıları Belek ve Kadriye tatilinde gözlük rehberi yazısında yer alır.