Çocuklar İçin Güneş Gözlüğü Seçimi: Nelere Dikkat Edilmeli?

Çocuk güneş gözlüğü seçerken renkten ve modelden önce camın morötesi (UV) ışınları ne kadar süzdüğüne bakılır. Çocukların gözü morötesi ışınlara yetişkin gözünden daha açıktır ve çocuklar dışarıda uzun zaman geçirir. Doğru gözlük UV400 etiketli, CE işaretli, darbeye dayanıklı camlı ve yüze tam oturan gözlüktür.

Çocuklar neden güneş gözlüğü takmalı?

Çocuklar güneş gözlüğü takmalıdır, çünkü çocukların göz merceği yetişkinlerinkinden daha saydamdır ve daha fazla morötesi ışın geçirir. Buna dışarıda geçen uzun saatler eklenir: park, okul bahçesi, plaj ve havuz bir çocuğun gününün büyük kısmını kaplar.

Morötesi ışınım gözle görülmez ve ısı olarak hissedilmez. UVA ışınları 315-400 nanometre, UVB ışınları 280-315 nanometre dalga boyundadır; UVC ise atmosferde tutulur. Uzun süre korumasız güneşe maruz kalmak gözler için bir risk etkenidir ve bu maruziyet yıllar içinde birikir. Antalya gibi yazı uzun, güneşi güçlü bir bölgede bu konu yalnız tatil haftasının değil, bütün yılın konusudur.

Çocuk güneş gözlüğü seçerken nelere bakılır?

Çocuk güneş gözlüğü seçerken beş şeye bakılır: UV400 etiketi, CE işareti, filtre kategorisi, darbeye dayanıklı cam ve yüze oturan esnek çerçeve. Küçük çocuklarda bunlara bant eklenir. Aşağıdaki tablo her ölçütü tek satırda özetler.

UV400 etiketi ve CE işareti

UV400 etiketi, camın 400 nanometreye kadar olan morötesi ışınları, yani UVA ve UVB'nin tamamına yakınını geçirmediğini belirtir. Güneş gözlükleri için Avrupa ve uluslararası standart EN ISO 12312-1'dir; bu standart UV sınırını 380 nanometre alır, UV400 etiketi ise bunun ötesine, 400 nanometreye kadar korumayı ifade eder. Numarasız güneş gözlüğü Türkiye'de ve Avrupa Birliği'nde kişisel koruyucu donanım sayılır ve CE işareti taşır.

Camın koyuluğu UV korumasını göstermez. UV filtresi renksiz de olabilir: açık renkli bir cam UV400 olabilir, çok koyu bir camda ise UV filtresi hiç bulunmayabilir. Bu yüzden karar camın rengine bakarak değil, etiket okunarak verilir. Konunun ayrıntısı UV400 nedir yazısında anlatılıyor.

Filtre kategorisi: plaj için kategori 3

Plaj, havuz ve deniz kenarı için kategori 3 cam uygundur. Filtre kategorisi, camın görünür ışığın ne kadarını geçirdiğini gösterir ve 0 ile 4 arasında numaralanır. Kategori 3 camlar görünür ışığın %8-18'ini geçirir; güçlü güneş, plaj, deniz ve dağ için kullanılır ve en yaygın kategoridir. Orta şiddette güneşte kategori 2 (%18-43) de kullanılabilir. Kategori 4 çok koyudur, yüksek dağ ve buzul gibi aşırı parlak ortamlar içindir; gündelik kullanımda gerekmez.

Kategori numarası çoğu gözlükte sapın iç yüzünde, CE işaretinin yanında yazar. Kategori camın koyuluğunu anlatır, UV korumasını değil; ikisi ayrı ayrı kontrol edilir. Beş kategorinin tamamı güneş gözlüğü filtre kategorileri yazısında tabloyla yer alıyor.

Darbeye dayanıklı cam: polikarbonat

Çocuk gözlüğünde darbeye dayanıklı cam aranır ve bu özelliği taşıyan yaygın malzeme polikarbonattır. Polikarbonat hafif ve darbeye dayanıklı bir cam malzemesidir; top oynayan, koşan, düşen bir çocuğun gözlüğünde bu iki özellik birlikte önem taşır. Mineral cam, yani gerçek cam, çizilmeye en dayanıklı malzemedir ama ağırdır ve kırılabilir. Bu nedenle hareketli bir çocuğun gözlüğü için pratik bir seçim sayılmaz.

Hafif cam gözlüğün burundan kaymasını da azaltır. Ağır gelen gözlüğü çocuk birkaç dakika sonra çıkarır ve bir daha takmak istemez.

Esnek ve yüze oturan çerçeve

Çocuk çerçevesi esnek olmalı ve yüze oturmalıdır. Esnek malzeme bükülmeye ve üstüne oturulmaya daha iyi dayanır; yüze oturan çerçeve ise üstten ve yanlardan giren ışığı azaltır. Gözlüğü çocuğunuzun yüzünde şu sırayla kontrol edebilirsiniz:

1. Çerçevenin genişliği yüzün genişliğine yakın olsun; şakaklardan taşmasın, şakakları da sıkmasın.
2. Çocuk başını öne eğip salladığında gözlük burundan kaymasın.
3. Saplar kulağın arkasına bastırmasın ve iz bırakmasın.
4. Camlar gözü kaşlara kadar örtsün, kirpikler cama değmesin.
5. Çocuk yukarı, aşağı ve yanlara baktığında bakışı çerçevenin kenarına takılmasın.

Büyüyünce de kullansın diye bir beden büyük alınan gözlük kayar, yandan ışık alır ve çoğu zaman takılmaz. Çocuğun bugünkü yüzüne uyan beden seçilir.

Küçük çocuklarda bant ne işe yarar?

Bant, gözlüğü küçük çocuğun başında sabit tutar. Küçük çocuklarda burun kemeri henüz belirginleşmediği için gözlük kolayca kayar; başın arkasından geçen ayarlanabilir bant gözlüğün düşmesini, yere çarpmasını ve kaybolmasını zorlaştırır. Bantlı modellerde bandın yumuşak olması, saçı çekmemesi ve boyunun ayarlanabilmesi aranır. Çocuk büyüdükçe banttan saplı çerçeveye geçilir.

Oyuncak gözlük ile koruyucu güneş gözlüğü arasındaki fark nedir?

Oyuncak gözlük oyun ve kostüm için yapılır; koruyucu güneş gözlüğü ise morötesi ışınları süzmek için üretilir ve bunu etiketinde belirtir. İkisi dışarıdan birbirine benzeyebilir, farkı etiket gösterir.

Elinizdeki bir gözlüğün etiketi kaybolduysa ya da korumasından emin değilseniz, camın UV koruması optik mağazalarında UV geçirgenliği ölçen cihazla kontrol edilebilir.

Polarize cam çocuklar için gerekli mi?

Polarize cam çocuklar için zorunlu değildir, ama su kenarında rahatlık sağlar. Polarize cam, su gibi düz yüzeylerden yansıyan parlamayı süzen camdır; deniz kıyısında, havuz başında ve teknede göz kamaştıran yansımaları azaltır. Polarizasyon ile UV koruması ayrı özelliklerdir ve biri diğerinin yerini tutmaz: polarize bir camda da UV400 etiketi ayrıca aranır. Ayrıntılar polarize güneş gözlüğü nedir yazısında.

Güneş gözlüğü tek başına yeterli mi?

Hayır, güneş gözlüğü tek başına yeterli değildir; şapka ve gölgeyle birlikte kullanılır. Gözlük önden gelen ışığı süzer, üstten ve yandan gelen ışığı ise siperli ya da geniş kenarlı bir şapka azaltır. Su ve açık renkli kum güneş ışığını yansıttığı için plajda ışık yalnız gökyüzünden gelmez.

Belek ve Kadriye sahillerinde ya da havuz başında geçen bir gün için şu düzen işe yarar:

1. Çocuk dışarı çıkarken gözlüğünü ve şapkasını birlikte taksın.
2. Güneşin en dik olduğu öğle saatlerinde şemsiye altı ya da ağaç gölgesi tercih edilsin.
3. Plaj ya da havuz dönüşünde gözlük tatlı suyla durulansın; tuz ve kum camı çizebilir.
4. Gözlük kumun üstüne ya da havlunun arasına değil, kılıfına konsun.
5. Bulutlu günde de gözlük takılsın; bulutlar morötesi ışınların tamamını tutmaz.

Tatil boyunca gözlükle ilgili diğer pratik konular Belek ve Kadriye tatilinde gözlük rehberi yazısında toplandı.

Çocuğun gözlüğü kendisinin seçmesi neden önemli?

Çocuğun gözlüğü kendisinin seçmesi önemlidir, çünkü çocuk kendi seçtiği gözlüğü daha istekli takar ve bir güneş gözlüğü yalnız takıldığı sürece işe yarar. İş bölümü basittir: koruma ölçütlerini siz belirlersiniz, rengi ve modeli çocuğunuz seçer. Önce UV400 etiketli, CE işaretli, darbeye dayanıklı camlı ve yüzüne oturan birkaç gözlüğü ayırın; son kararı ona bırakın.

Alışmayı kolaylaştıran birkaç şey daha vardır. Gözlük hafifse ve hiçbir yeri sıkmıyorsa çocuk onu yüzünde unutur. Siz de dışarıda gözlük takıyorsanız çocuğunuz bunu günün olağan bir parçası olarak görür. İlk günlerde kısa sürelerle başlayıp süreyi uzatmak, zorla taktırmaktan daha iyi sonuç verir.

Çocuk güneş gözlüğü alırken kontrol listesi

Çocuk güneş gözlüğü alırken altı soruluk bir kontrol yeterlidir:

1. Etikette ya da camın üstündeki çıkartmada UV400 yazıyor mu?
2. Sapın iç yüzünde CE işareti ve kategori numarası var mı?
3. Kategori kullanılacağı yere uygun mu: plaj ve deniz için kategori 3?
4. Cam polikarbonat gibi darbeye dayanıklı bir malzemeden mi?
5. Çerçeve esnek mi, yüze oturuyor mu, çocuk başını salladığında yerinde kalıyor mu?
6. Çocuğunuz gözlüğü beğendi mi, takmak istiyor mu?

Gözlük ne kadar özenle seçilirse seçilsin, çocuğunuzda gözlerini sık sık kısma, ışıktan belirgin biçimde rahatsız olma ya da görmeyle ilgili bir şikâyet fark ederseniz bunu değerlendirecek kişi göz hekimidir.